حیات انسان، چه در بُعد فردی و چه در بُعد اجتماعی، به طور مستقیم به مسئله فرزندآوری وابسته است.
با نگاهی گذرا به پیشینه زندگی بشر، نقش تعیینکننده این عامل در پیشرفت و شکوفایی و یا پسرفت و انحطاط جوامع آشکار میشود. تضعیف این عنصر حیاتی، پیامدهایی، چون سالمندی جمعیت، کاهش نرخ زادوولد، برهمخوردن نرخ جانشینی، دگرگونی هرم سنی و در نهایت کاهش جمعیت را در پی دارد؛ پدیدههایی که هر یک میتواند زمینهساز مشکلات و چالشهای گسترده اجتماعی و اقتصادی شود.
در روزگار معاصر، متأسفانه بسیاری از جوامع با افت قابلتوجه نرخ فرزندآوری روبهرو هستند.
در ایران نیز بنا بر دلایلی همچون سیاستگذاریهای نادرست درگذشته و ترویج اندیشه «زندگی بهتر با فرزند کمتر»، در کنار تحولات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، وضعیت فرزندآوری به مرحلهای نگرانکننده رسیده است.
چنانکه رهبر شهید انقلاب (رحمتالله علیه) در دیدار با اعضای شورایعالی انقلابفرهنگی هشدار دادند: «یکی از خطراتی که وقتی انسان درست به عمق آن فکر میکند، تن او میلرزد، این مسئلهٔ جمعیت است.»
کاهش نرخ باروری در کشور نشانهای آشکار از شدت بحران جمعیتی است. نرخ باروری کل که به معنای متوسط فرزندان زنده متولدشده بهازای هر زن است، در ایران از ۶٫۲۳ در سال ۱۳۶۵ به ۱٫۷ در سال ۱۳۹۰ و سپس به ۱٫۴ در سال ۱۴۰۰ رسید.
اگر این روند ادامه یابد، در آیندهای نهچندان دور کشور به «خانهای بزرگ از سالمندان» تبدیل خواهد شد، بهگونهای که پیشبینی میشود حدود هشتاد سال آینده، ۴۷ درصد جمعیت ایران را افراد بالای شصت سال تشکیل دهند. چنین وضعیتی به معنای افت شدید نیروی کار، تولید، دفاع و نخبگان علمی است.
پیری جمعیت و کاهش سهم جوانان، بیشک مشکلات فراوانی در زمینههای اقتصادی، فرهنگی، امنیتی و پزشکی برای کشور به همراه خواهد داشت.
ازاینرو، باید برای بهبود وضعیت فرزندآوری چارهاندیشی جدی صورت گیرد تا از گسترش این بحران جلوگیری شود.
آنچه برای گذار از شرایط فعلی روشن و مسلم است، لزوم عزمی ملی و عمومی در این زمینه است؛ لذا کلیه نهادها، سازمانهای حکومتی، انجمنهای اجتماعی و اقشار مختلف مردم باید بر اساس وظایف و مسئولیتهای خود، نسبت به این مسئله حساسیت و اهتمام ویژه نشان دهند.
رهبر شهید انقلاب (رحمتالله علیه) در یکی از بیانات گوهربار خویش در حرم مطهر رضوی، تکثیر نسل و تربیت نسل جوان را یکی از مهمترین معروفها دانستند و فرمودند: هر کس که در این راه تلاش کند، آمر به معروف است.
یکی از مهمترین بسترها برای مواجهه درست با این معضل اجتماعی، سیاستگذاری دقیق و فرهنگسازی مبتنی بر آموزههای دینی است. نقش دین در جامعه اسلامی از یک سو و وجود آموزههای غنی اسلام درباره فرزندآوری ازسویدیگر، اهمیت بررسی این پدیده را دوچندان میکند.
با نگاهی به آموزههای دینی متوجه میشویم که فرزندآوری در تعالیم اسلامی جایگاه والایی دارد. قرآن کریم و روایات اهلبیت (ع) ابعاد گوناگون این امر را موردتأکید قرار دادهاند. از دیدگاه قرآن، کثرت فرزندان امری پسندیده و نشانهای از امداد و لطف الهی است.
پیامبر اکرم (ص) نیز مسلمانان را به ازدواج و فرزندآوری تشویق کرده و فرمودهاند: «تناکَحوا تکثُروا، فإنی أُباهی بکم الأُمَمَ یوم القیامة ولو بالسِّقْطِ؛ ازدواج کنید و نسل خود را افزایش دهید، چراکه من در روز قیامت به بسیاری شما در میان امتها مباهات میکنم حتی به طفلی که سقط شده باشد.»
امام رضا (ع) نیز درباره اهمیت فرزند چنین میفرمایند: «أَنَّ مَنْ مَاتَ بِلاَ خَلَفٍ فَکَأَنْ لَمْ یَکُنْ فِی النَّاسِ، وَمَنْ مَاتَ وَلَهُ خَلَفٌ فَکَأَنْ لَمْ یَمُتْ؛ کسی که بدون فرزند از دنیا برود، چنان است که در میان مردم نبوده؛ و آنکه با فرزند و جانشینی از دنیا برود، گویی هرگز نمرده است.»
خلاصه کلام اینکه بحران کاهش جمعیت در ایران حقیقتی انکارناپذیر است که آینده اقتصادی، علمی و فرهنگی کشور را تحتتأثیر قرار میدهد. برای مقابله با این روند، باید هم در سطح سیاستگذاری و هم در میان خانوادهها، فرهنگی تازه بر پایه ارزشهای دینی و اجتماعی شکل گیرد.
فرزندآوری تنها یک انتخاب شخصی نیست، بلکه مسئولیتی اجتماعی و دینی برای حفظ پویایی و تداوم جامعه اسلامی است.
نظر شما